و نيز بهتر از آنست كه صلاح و مصلحت برادران دينىات را در معرض هلاكت قرار دهى و موجب گرفتارى آنها شوى زنهار ، زنهار ، از اينكه در اين گونه موارد تقيّه‌اى را كه تو را به آن امر كردم ، كنار بگذارى [ خودت را در اين سپر قرار بده و حفظ كن ] چرا كه اگر ترك تقيه كنى با جان خود بازى كرده و خون خودت را هدر داده‌اى و باعث تلف جان برادران مؤمن خود گشته‌اى ، سبب ضرر مالى گرديده و نعمتهاى خود و مؤمنين ديگر را در معرض زوال و نابودى قرار داده‌اى ، مؤمنان را در چنگال دشمنان دين گرفتار كرده و سبب ذلّت و خوارى آنها شده‌اى در حالى كه تو مأمور بودى كه آنها را عزيز گردانى . پس بدان كه اگر به اين وصيت من عمل نكنى و موجب ضرر بر خود يا مؤمنين شوى ، در اين صورت ضرر تو بر مؤمنين شديدتر از ضرر ناصبى كافر ، بر ما خواهد بود « 1 » [ پس خيلى گناه ترك تقيّه سنگين است ] حال از اين حديث به خوبى استفاده مىشود كه اگر خوف ضرر بر خودت يا بعض المؤمنين داشتى حق دارى حرام الهى را مرتكب شوى و جان خود را نجات دهى . [ سابقا هم آياتى از قبيل : الّا من اكره و قلبه مطمئن بالايمان در بحث كذب ، و إلّا ان تتقوا منهم تقاة اين مطلب را مىرساند ] قوله : لكن لا يخفى : از نعم لو خاف . . . تا اينجا فهميديم كه اگر خوف از ضرر بر بعض مؤمنين داشتى ارتكاب محرمات الهيه براى دفع ضرر مخوف جايز است . ولى سخن در اينست كه : يكى از محرمات الهيّه مسئله اضرار به غير است كه بواسطهء اكراه مباح مىشد ، حال آيا بواسطهء خوف از ضرر بر مؤمن اين گونه از

--> ( 1 ) الاحتجاج للطبرسى ج 1 ص 355 ، وسائل الشيعه ج 11 ص 479 باب 29 حديث 11 .